Dünyanın en büyük içecek şirketi Coca-Cola’nın bu kutusu klasik niteliğini taşıyor. Hatta kutu ve şişe Coca-Cola dünyanın en tanınan formlarını oluşturuyor. (Fotoğraf: AP)
International Herald Tribune gazetesine tasarımla ilgili bir makale kaleme alan Alice Rawsthorn, tasarımın temel prensiplerini ele aldığı yazısında yaratıcılığın altını çizdi. Yazının geniş bir özeti ise şöyle:
TASARIMIN İŞLEVİ
Tartışmasız gerçek şudur ki, kalitesi ne kadar yüksek olursa olsun bir tasarım ürünü ‘yararlı bir iş’ görmüyorsa iyi bir tasarım ürünü değildir. Mesela Google logosunu ele alalım. Grafiker gözüyle bakıldığında bu font ve illüstrasyonların birbiriyle uyumu yok. Ama şirin şekilde çizilmiş logolar o kadar eğlencelidir ki, aslında olduklarından daha sevimli olduklarını düşündürürler.
TASARIMIN GÖRÜNTÜSÜ
Tasarımcıları en çok kızdıran şey, iyi bir tasarımın yalnızca görüntüden ibaret olduğunu iddia etmektir. Çünkü gerçek bu değildir. Sanatta güzellik ararken, içinde meydan okuyan ve kışkırtıcı bir takım unsurlar bulmayı da isteriz. Faydalı ürünlerin güzelliğini ancak o zaman takdir edebiliriz, Apple’ın şık dizüstü bilgisayarları gibi.
TASARIMIN ORJİNALLİĞİ
Dijital görüntü hileleri ve photoshop programlarının çokça kullanıldığı bu çağda baktığımız şey güzel görünse bile şüpheci davranmaktan kendimizi alamıyoruz. ‘Güzel’ sandığımız şey belki de optik bir yanılsamadır diye düşünüyoruz. Belki de bu yüzden Alman tasarımcı Konstantin Grcic’in geliştirdiği şirin estetik sayesinde mobilya tasarımında bu kadar ünlü olabildi. Tasarımdaki sadelik bize bunların ‘otantik’ bir görüntü olduğunu ispat ediyor.
TASARIMIN YENİLİĞİ
Yeni olan şeyin eski olandan daha iyi olduğu düşüncesi 20. Yüzyıl tasarım kültürünün ilkesi olmuştu. Hala da insanın aklını çelen bir düşüncedir bu. Ama buna rağmen klasikleşmiş Coca-Cola kutusunun deseni, en son baskı teknolojisinin eseri olduğunu bilmemize rağmen bize hala çekici ve güzel gelebiliyor.
Ama yenilikçi olmak tek başına yetmez. 1968’de 3M tarafından icat edilen yapıştırıcılı kağıdı (Post-It) alın mesela. Bir parça kâğıdı düz bir yüzeye yapıştırabiliyordunuz ama hep orada kalacak kadar güçlü de değildi. Bu haliyle faydasız bir icattı, ta ki şirketin araştırmacılarından biri bu yapıştırıcının kitap ayracının kitabın arasından düşmesini engel olduğunu fark edene kadar. Post-it deneyiminden öğrendiğimiz şey budur.
Ucuz ama çevreci değil: Tata Nano
Yeni olan şeylere inancımız çevresel kaygılar nedeniyle de sarsılmış durumda. Eğer çevresel sorunlarla baş etme konusunda yardımcı olmuyorsa ‘yenilikçiliği’ artık pek de faydalı görmüyoruz. Mesela Hintli Tata tarafından üretilen şu Nano arabayı ele alalım. Bu aracın 2 bin 400 dolar fiyatla satılacağını öğrendiğimizde, estetik güzelliği takdir etmek yerine çevresel etkileri düşünmeye başlıyoruz.
TASARIMIN ÇALIŞMASI
Bu konu hep önemli olageldi. Çalıştırması çok karmaşık olan aletlerden hiç kimse hoşlanmaz. Alın mesela iPhone: Kullanımı o kadar kolay ki elkitabından bakmaya hiç ihtiyacınız yok.
SUÇLULUK DUYGUSU
Eğer bizi suçlu hissettirecekse, güzel ve faydalı bir şey tasarlamanın ne anlamı olur? Örneğin plastik torbaların pek çok ülkede adeta bir tabuya dönüştüğünü görüyoruz. Ama suçluluk duygusu her zaman tek başına yeterli olmaz. Enerji tasarrufu sağlayan çevreye duyarlı florasan ampulleri düşünün: Eski model ampullerden daha az enerji tüketiyorlar ama hem şekilleri ham de yaydıkları ruhsuz ışığın kalitesi itibarıyla o kadar çirkinler ki biz buna ‘iyi bir tasarım’ diyemiyoruz.
Birinci nesil iPhone’ları
google
